روز جهانی تاتر در سال ۲۰۲۶
۲۷ مارس روز جهانی تاتر است. «کانون فرهنگی چهره» هرساله این روز را در شهر کلن جشن میگرفت. متاسفانه این بار کشتار هزاران انسان در ایران توسط رژیم جمهوری اسلامی و سپس حمله نظامی اسرائیل و امریکا به ایران، و برهم ریختن روحیه تبعیدیان و مهاجرین ایرانی، مانع از برپایی چنین مراسمی شد.
با اینهمه بر اساس وظیفه و سنت هر سالهی خود، پیام روز جهانی تاتر را در اختیار، نمایشگران، علاقمندان به هنر نمایش و وفاداران جشن هر سالهی ما قرار می دهم. با این امید که ایرانیان به زودی زود روزهای بهتری در پیش داشته باشند و آزادی، صلح و شادی در خور آن را تجربه کنند.
اصعر نصرتی
۲۶ مارس ۲۰۲۶
پیام روز جهانی تاتر ۲۰۲۶ توسط ویلم دفو بازیگر امریکایی
من یک بازیگر هستم که بیشتر بهعنوان بازیگر سینما شناخته میشوم، اما ریشههایم عمیقاً در تئاتر است.
از سال ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۳ عضو گروه «ووستر» بودم؛ جایی که در نیویورک، در سالن «پرفورمینگ گاراژ»، آثار اصیل خلق و اجرا میکردیم و در سراسر جهان به اجرا میپرداختیم. همچنین با کارگردانانی چون ریچارد فورمن، رابرت ویلسن و رومئو کاستلوچی همکاری داشتهام.
اکنون مدیر هنری بینال تئاتر ونیز هستم. این مسئولیت، اتفاقات جهان امروز و همچنین اشتیاقم برای بازگشت به کار تئاتر، باور مرا به قدرت مثبت و اهمیت منحصربهفرد تئاتر بیش از پیش شکل داده است.
در آغاز حضور سادهام در گروه ووستر، که یک گروه تئاتری در نیویورک بود، اغلب پیش میآمد که در برخی اجراها تماشاگران بسیار کمی داشتیم. حتی گاهی این قاعده وجود داشت که اگر تعداد اجراکنندگان از تماشاگران بیشتر باشد، میتوانیم اجرا را لغو کنیم—اما ما هرگز این کار را نکردیم. بسیاری از اعضای گروه نه تنها آموزش رسمی تئاتر ندیده بودند، بلکه از رشتههای مختلف گرد هم آمده بودند تا تئاتر بسازند. بنابراین شعار «نمایش باید ادامه پیدا کند» دقیقاً شعار ما نبود، اما با این حال احساس تعهد میکردیم که دیدارمان با تماشاگران را حفظ کنیم.
ما اغلب در طول روز تمرین میکردیم و شبها همان مواد را بهصورت «کار در حال شکلگیری» اجرا میکردیم. گاهی پیش میآمد که سالها روی یک نمایش کار میکردیم و در همین حال با اجرای آثار قدیمیتر امرار معاش. کار کردن چندساله روی یک اثر گاهی برایم خستهکننده میشد و تمرینها را دشوار مییافتم، اما همین اجراهای نیمهکامل همیشه هیجانانگیز بودند—حتی اگر تعداد اندک تماشاگران نشاندهندهی کمتوجهی به کار ما بود. همین تجربه به من فهماند که، فارغ از تعداد، حضور تماشاگر بهعنوان شاهد، به تئاتر معنا و حیات میبخشد.
همانطور که روی تابلوهای سالنهای قمار نوشته شده است: «برای بردن باید حضور داشته باشید.»
تجربهی مشترک و زنده از یک عمل خلاقانه—که ممکن است طراحی و برنامهریزی شده باشد، اما هر بار متفاوت است—بیتردید بزرگترین نقطه قوت تئاتر است. از نظر اجتماعی و سیاسی، تئاتر هرگز تا این اندازه برای درک ما از خودمان و جهان ضروری و حیاتی نبوده است.
«موضوع مهمی که همه از آن غافلاند» فناوریهای نوین و شبکههای اجتماعی است؛ چیزهایی که وعدهی ارتباط میدهند، اما ظاهراً انسانها را از یکدیگر جدا و منزوی کردهاند. من خودم البته هر روز از کامپیوتر استفاده میکنم، حتی در شبکههای اجتماعی حضور نداشته باشم. حتی اگر فقط در حد جستجوی نام خودم را به عنوان بازیگر در اینترنت یا از هوش مصنوعی برای دریافت اطلاعات استفاده کرده باشم.
اما باید کور بود اگر ندانست که ارتباط انسانی در خطر جایگزین شدن با رابطه با دستگاههاست. در حالی که برخی فناوریها میتوانند به خوبی به ما کمک کنند، مشکل ندانستن اینکه چه کسی در انتهای دیگر دایره ارتباطات است، عمیق است و به بحران حقیقت و واقعیت دامن میزند. اینترنت میتواند پرسشهایی ایجاد کند، اما به ندرت میتواند آن حس شگفتیای را که تئاتر میآفریند، منتقل کند—شگفتیای که بر پایهی توجه، مشارکت و شکلگیری یک جمع خودجوش از حاضران در یک فضای مشترک کنش و واکنش است.
بهعنوان یک بازیگر و خالق تئاتر، همچنان به قدرت تئاتر ایمان دارم. در جهانی که هر روز بیشتر دچار تفرقه، کنترل و خشونت میشود، چالش ما هنرمندان تئاتر این است که نگذاریم تئاتر صرفاً به یک فعالیت تجاری برای سرگرمی سطحی تبدیل شود یا فقط به نهادی خشک برای حفظ سنتها تقلیل یابد؛ بلکه باید توانایی آن را برای پیوند دادن انسانها، جوامع و فرهنگها تقویت کنیم و مهمتر از همه، بپرسیم به کجا میرویم …
تئاتر بزرگ یعنی به چالش کشیدن شیوهی فکر کردن ما و ترغیب ما به تصور آنچه آرزویش را داریم.
ما موجوداتی اجتماعی هستیم و از نظر زیستی برای ارتباط با جهان ساخته شدهایم. هر یک از حواس ما دریچهای برای مواجهه است و از خلال این مواجهه، شناخت عمیقتری از خود به دست میآوریم. از طریق روایت، زیباییشناسی، زبان، حرکت و صحنهآرایی—تئاتر بهعنوان یک هنر جامع میتواند به ما نشان دهد چه بودهایم، چه هستیم و جهانمان چه میتواند باشد.
در باره ویلم دفو، ایالات متحده
بازیگر، خالق تئاتر
ویلم دفو، مدیر هنری بخش تئاتر بینال ونیز، از اعضای بنیانگذار گروه «ووستر» بود. این گروه که در سالن «پرفورمینگ گاراژ» در نیویورک فعالیت میکرد (۱۹۷۷ تا ۲۰۰۴)، رویکردی منحصربهفرد در تئاتر آوانگارد توسعه داد.
او سپس با هنرمندانی چون باب ویلسن، مارینا آبراموویچ، ریچارد فورمن و رومئو کاستلوچی همکاری کرد. در اوایل دهه ۱۹۸۰، فعالیت خود را در سینما نیز آغاز کرد و از آن زمان به خاطر تواناییاش در ایفای نقشهای متنوع، هم در فیلمهای مستقل و هم در آثار جریان اصلی، به شهرتی بینالمللی دست یافت.
او چهار بار نامزد دریافت جایزه اسکار شده و در سال ۲۰۱۸ جایزه «کوپا وولپی» بهترین بازیگر را در جشنواره فیلم ونیز دریافت کرده است. تعهد مداوم او به تئاتر همچنان نقش مهمی در شکلگیری نگاه هنری و شیوه بازیگریاش دارد.
https://chehreh.org/uncategorized/ویلم–دفو/
منبع ما: https://www.world-theatre-day.org/messageauthor.html
پیام روز جهانی تاتر ۲۰۲۶ توسط ویلم دفو بازیگر امریکایی
گزارش تصویری
https://www.youtube.com/watch?v=yhmcuIHenY0
گزارش نوشتاری
گزارشی از فعالیت های تاتر برونمرزی ایرانیان در سال ۲۰۲۵
از ۷ آپریل ۲۰۲۵ تا ۱۱ آپریل ۲۰۲۶
مقدمه
کانون فرهنگی چهره هر ساله به مناسبت روز جهانی تاتر جشنی درشهر کلن ِ آلمان برگزار میکرد که در آن ضمن اطلاع رسانی از پیام روز جهانی تاتر آن سال، تدارک چند نمایش و برپایی نمایشگاه از پوسترهای نمایشهای ایرانی، گزارشی تصویری هم از فعالیت های تاتر برونمرزی ایرانیان آن سال در معرض تماشا قرار میداد.
متاسفانه امسال نخست کشتار مردم در دی ماه ۱۴۰۴ توسط رژیم جمهوری اسلامی و سپس حملهی دو کشور امریکا و اسرائیل به میهن عزیز مان، چنان فضایی ملتهب و نگرانکننده ایجاد شد که برپایی این جشن را ناممکن و دیدار اهل نمایش و علاقمندان ایرانی به هنر نمایش را از ما دریغ کرد. از همین روی گزارش امسال تنها از راه دنیای مجازی در اختیار هنرمندان و علاقمندان این هنر قرار میگیرد با این امید که در سال آینده در فضایی پر از امید و صلح و مهربانی بتوانیم دوباره در کنار هم روز جهانی تاتر را جشن بگیریم.
پیش از آنکه گزارش را با هم بخوانیم، ذکر چند نکته را در اینجا لازم میدانم:
۱- این گزارش هرگز ادعای در برگرفتن همه ی رخدادهای تاتر برونمرزی ایرانیان را ندارد. چرا که این گزارش در حد آگاهی ما از رخدادهای تاتری تهیه شده است. از همین روی و از همین راه از همهی فعالین و علاقمندان تاتری دعوت میکنیم ما را در تکمیل این گزارش و همچنین آرشیو تاتر برونمرزی ایرانیان یاری رسانند.
۲- این گزارش شامل همهی رخدادهای تاتری، یعنی نمایش، سخنرانی، نشست تاتری و غیره است که در خارج از کشور انجام گرفته. پس شامل همهی خبرهای مربوط به تاتر تبعید و مهاجر و مهمان نیز، یعنی آنچه در ایران تولید شده اما در خارج از کشور در معرض تماشا قرار گرفته است، میشود.
۳- گزارش بر اساس وقوع تاریخی و در دستهبندیهای ماهانه تنظیم شده است. اما ابتدا سعی می شود در بخش کلیات با توجه به دادههای آماری و مقایسه آن با سال گذشته، چشم اندازی روشن از وضع کنونی تاتر برونمرزی ایرانیان نیز ارائه شود.
۴- این گزارش همواره در محدوده یکساله تنطیم میشود و در برگیرنده رخدادهایی تاتری از جشن روز جهانی تاتر سال گذشته تا امسال، یعنی از هفتم آپریل ۲۰۲۵ تا ۱۱ آپریل ۲۰۲۶ است.
۵- گزارش ما به دور از هر نوع سانسور سیاسی، تعلقات فکری و سلیقهای است و حتی قضاوت کمی و کیفی کارها را هم در نهایت به تماشاگران میسپاریم و وظیفهی این گزارش نمیدانیم.
کلیات:
در سال گذشته رخدادهای تاتری در مجموع ۱۰۷ مورد بودهاند که نسبت به سال ۲۰۲۴ نشان از یک کاهش ۳۵ درصدی دارد. این کاهش میتواند علل مختلف داشته باشد، اما یکی از آنها به یقین میتواند کشتار دی ماه ۱۴۰۴و جنگ در پی آن یعنی ماه مارس و آپریل ۲۰۲۶ باشد. زیرا این وقایع روان جامعه را سخت پریشان و ملتهب و نگران کرد و انگیزهی هنرمندان را برای تولید و خلاقیت هنری شدیدا کاهش داد و بیشتر توجه هات را معطوف به سرنوشت ایران ساخت.
گرچه در بیشتر عرصهها این کاهش دیده میشود، اما هنوز در برخی فعالیتهایی تاتری، همچون برنامههای آموزشی و نمایش کودکان، افزایش دوبرابری نسبت به ۲۰۲۴ داشتیم. مهمترین عنصر فعالیت تاتری، یعنی نمایش روی صحنه، توانست فقط رقم ۳۷ را از آن خود کند که در مقابل ۵۴ نمایش در سال گذشته، باز کاهشی حدود ۴۰ درصدی دارد. بخش نظری تاتر برونمرزی، یعنی نقد و بررسی و مقالات و کتاب، چندان تفاوتی با سال گذشته نداشته و ضعف کمبور آن هنوز پابرجا است.
از منظر موضوعی در این یک سال ما در مجموع ۳۷ نمایش روی صحنه، ۸ برنامه آموزشی، ۳ نمایش خوانی، ۷ نمایش رادیویی، ۲ نمایش ویژه کودکان، ۳ فراخوان، ۳ فستیوال، دو کتاب، و ۸ گزارش نوشتاری و تصویری داشتیم. علاوه بر اینها میتوان از ۱ گفتگو، ۹ مقاله، ۲ نشست تاتری و ۸ نمایشنامهخوانی نام برد. و سرآخر ذکر هنرمندانی که ما را در این سال تر کردند.
از منظر جغرافیایی تاتر برونمرزی، آلمان با ۳۴ تولید بسان سال گذشته در بالاترین رتبهی فعالیتهای تاتر ایرانی قرار را داشت و برخلاف سال گذشته که کانادا مقام دوم را اتخاذ کرده بود، اینبار امریکا با ۲۴ رخداد تاتری جایگزین آن کشور شد و انگلیس با ۱۹ مورد و سرآخر کانادا با ۱۸ رخداد به ترتیب در مرتبهی سوم و چهارم قرار گرفتند.
همچنین به لحاظ تراکم ماهانه برنامهها اکتبر با ۲۱، دسامبر ۱۶ و آپریل سال ۲۰۲۵ با ۱۰ و سپتامبر با ۹ برنامه فعال ترین ماههای سال محسوب میشوند.
گزارش تفصیلی تاتر برونمرزی ایرانیان
در ماه آپریل باید نخست از برپایی جشن روز جهانی تاتر از سوی کانون فرهنگی چهره سخن گفت. این جشن دو روزه در هفتم و هشتم آپریل در شهر کلن آلمان، با نمایشگاهی از آثار نمایشی ایرانیان و همچنین با دو نمایش صحنهای و دو نمایشخوانی همراه بود. قرائت پیام روز جهانی تاتر سال را فرشته وزیری نسب و هرمین عشقی به عهده داشتند.
به پیشواز اجرای نمایش «اعتراض» اثر هاول در روز جهانی تاتر توسط نگارنده نوشتهای با عنوان «نگاهی به سه گانههای وانیک» در دنیای مجازی رسانه ای شد. در این نوشتار نویسنده سعی داشت «نقش اجتماعی انسان را در حکومتهای استبدادی روشن سازد.
نمایش «سیصد» که از ایران آمده بود و نخست در آپریل یک تور امریکایی ـ کانادایی داشت و سپس در ماه نوامبر یک تور اروپایی، سبب ساز اعتراضات بسیاری شد. این نمایش از تحریم تا اتهام به سواستفاده از نام و حضور بهروز وثوقی را به جان خرید تا بتواند ۱۷ اجراهای پر زرق و برق در سالنهای بسیار گرانقیمت خود را به سرانجام برساند. به همین خاطر مطالب اعتراضی فراوانی در باره اجرای این نمایش نوشته شد. «بیعت با مافیای غارت و جنایت به بهانه مصرف فرهنگی» نوشته جلال حیدری نژاد و «دست بردارید از این شیدای سوخته» به قلم مهشید زمانی از جمله آنها بود. حتی برخی هنرمندان دیدن نمایشهای از ایران آمده را نادرست خوانده و شایسته بایکوت دانستند.
همچنین در این ماه «ناگهان … تمام شد» مقالهای بود که اصغر نصرتی در باره عباس نعلبندیان با نگاهی به کتاب نسبتا جدید «دیگران عباس نعلبندیان» نوشت. این مقاله مختصر نگاهی داشت به زندگی هنری نعلبندیان با مکثی بر نمایشنامهی «ناگهان» او!
در آغاز همین ماه یا چند روزی پیشتر فیلم تدوین شدهای از نمایش «جانا و بلادور» به همت دانشگاه استنفورد به مناسبت نوروز ۱۴۰۴ در اختیار عموم قرار گرفت. همراه این نمایش فیلمی هم از سخنرانی و توضیحات بهرام بیضایی در باره هنر نمایش «سایه» در دنیای مجازی رسانهای شد.
برای پایان ماه آپریل میتوان به دو گزارش روز جهانی تاتری، یکی از سوی کیهان لندن و دیگری توسط سایت چهره، و همچنین اجرای نمایش «ما همه با هم برداریم» با بازی بهمن فیلسوف و اصغر نصرتی در شبهای «شبانه» به کوشش خانم خوشنام اشاره کرد.
ماه مه ۲۰۲۵ نخست ما شاهد نمایش «شاپرک خانم» به کارگردانی حسین افصحی در کانادا هستیم، سپس «ملاقات در وست بانهوف» به کارگردانی مریم روزبهانه در کشور اتریش، در پی این دو «اولین دوره آشنایی با هنر نمایش» به همت اصغر نصرتی در کلن، همچنین «شام آخر» نوشته و کارگردانی مهدی سوداگران در همان شهر و عاقبت نمایش «این قلم فروشی نیست» با بازی ناهید نعیمی و محسن زارع در لندن.
تقریبا در اواخر ماه مه «مراسم اعلام برگزیدگان نخستين مسابقه نمایشنامه نویسی «زن، زندگی آزادی» را از سوی کانون هنرمندان ایرانی فیلم و تاتر برونمرز را در شهر کلن داریم. در این مراسم ضمن اعلام برندگان مسابقه از کتاب چاپ شده با عنوان «سه نمایشنامه از سه نویسنده» نیز رونمایی شد. ماه را نمایش «عامدانه، عاشقانه، قاتلانه» به کارگردانی منیژه محامدی پایان خوشی بخشید.
در ماه ژوئن ابتدا اجرای نمایش «ترانه های خیابان: كافه قنادی فرانسه» به نویسندگی و کارگردانی محمد رحمانیان در لندن را داریم. که یکبار دیگر سبب مقابله با تاتر مهمان شد و توجه و اعتراض شماری را برانگیخت. البته اینبار رحمانیان برخلاف نمایش قبلی خود، کاری کاملان صادراتی ارئه نکرده بود و اکثریت مطلق بازیگران وی در این نمایش از همان شهر لندن و حومه انتخاب شده بودند. شاید از همین روی و اندکی هم موضوع و پرداخت نمایش نوعی دو دستهگی در میان اهل نمایش ایجاد کرد و شدت موضعگیری و یکدستی مخالفین را، برخلاف نمایش قبلی وی، کاهش داد. در همین رابطه دیدار رزاقی دلنوشتهای دارد که به برخی از نقطه ضعفهای نمایش رحمانیان اشاره دارد.
اصغر نصرتی از رمان پلیسی «قاضی و جلاد» اثر دورنمات و با ترجمه عباس کوشک جلالی یک نمایشخوانی تنظیم کرد که در یکم ماه در شهر کلن به روی صحنه رفت. فرشید تربیت در نیمه ماه سخنرانی با عنوان «از زندگی نمایشی تا نمایش زندگی» را در هامبورگ ایراد کرد. فرشیده نسرین نمایش رادیویی «نقشباز» را رسانهای کرد. سوسن فرخنیا نخستین دوره بازیگری را در شش نشست کلید زد و اصغر نصرتی در ارتباط با کتاب «عالیجناب سیاه» نوشتهای را در باره این کتاب و هنر سیاهبازی رسانهای کرد. همچنین در ارتباط با اجرای «قاضی و جلاد» در مقالهای از همین نویسنده و با عنوان «نمایش»، «نمایشخوانی» یا «نمایشنامه خوانی»؟ تفاوت این سه نوع بیان نمایشی مورد بررسی قرار داد. در گذشت همایون بازیگر سینما و تاتر سبب نگارش مقالهای کوتاه به نام «چشمها را باید شست» از سوی اصعر نصرتی منتشر شد. فاطمه معتمد آریا به کوشش عباس بختیاری در پاریس یک کارگاه بازیگری دو روزه برپا کرد. و قاضی ربیحاوی از «دون ژوان در جهنم» اثر برنارد شاو یک نمایش رادیویی تهیه کرد.
در هفتم ماه سال ۲۰۲۵ «دومین دوه آشنایی با هنر نمایش» به کوشش اصغر نصرتی در آلمان و «کارگاه نمایشنامه نویسی» به همت نغمه ثمینیاز «گروه صدا» در امریکا آغاز شدند.
ماه آگوست با دومین قسمت «داش آکل به روایت مرجان» به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضایی در امریکا آغاز میشود. این نمایش با شش اجرا توجه بسیاری از علاقمندان به هنر نمایش را همراه داشت. این نمایش آخرین تلاش صحنهای بهرام بیضایی بود. فیلم «نکوداشت» میری کمدین تاتر و سینما در اوایل همین ماه در اختیار عموم قرار گرفت. فرشیده نسرین دومین نمایش رادیویی سال خود را با عنوان «زخم شیر» عرضه کرد و منیژه محامدی نمایش «پلاک ۱۳» را در امریکا به روی صحنه برد. شبنم طلوعی نمایش «لیلی» را کارگردانی کرد. پیش از پایان ماه باز این فرشیده نسرین بود که نمایش رادیویی «عقد» را تقدیم علاقمندان کرد. در پایان این ماه ما شاهد انتشار «ویژهنامهی بهرام بیضایی» از سوی بررسی کتاب هستیم.
«رومولوس کبیر، اثر دورنمات را وحدت خیبری در سیدنیِ استرالیا در آغاز ماه سپتامبر به روی صحنه برد و معتمدآریا یکبار دیگر کارگاه آموزشی خود را با عنوان «خودت باش» برپا کرد. سلیمان بایزیدی مقاله مفیدی با عنوان «معناباختگی، تئاتر ابسورد و بازاندیشی در بحران مدرنیته» را در دنیای مجازی رسانهای کرد و نیلوفر بیضایی در نیمهی ماه تازهترین نمایش خود، یعنی «چهار روایت از یک عصیان» را در فرانکفورت آلمان به روی صحنه برد. آخرین رخداد تاتری این ماه نمایش «شهر قصه» به کارگردانی امیر نعیم حسینی بود که در کانادا اجرا شد.
حالا می رسیم به ماه اکتبر با ۲۱ رخداد تاتری، یعنی بالاترین تولید ماه در سال. ماه با نمایش معروف موزیکال «اشکها و لبحندها» شروع میشود. این نخستین پرداخت به زبان فارسی از این نمایش موزیکال است. نمایش «او» توسط اشکان خطیبی که در اروپا اجرا میشد، سوم اکتبر به شهر وین ِاتریش رسید.
مهمترین رویداد تاتری اکتبر در اروپا جشنواره تاتر ایرانبان لندن بود که توانست به همت داریوش رضوانی و ندیم ندیمی از سوم تا پنجم این ماه با هشت نمایش بسیاری از هواداران و تولیدگران نمایش را گرد هم آورد. در این جشنواره نمایشهای «شب عالی» از مهدی اکبری، «کافه پولشری» از مهدی مهدیآبادی، «نبض در تاریکی» از هاله جلالی، «ماترونوس» از مِهرسا رهنما، «بازی آخر» به کارگردانی فرشته وزیری نسب، «گاو نقطه»از جمشیدیان، «قورمه سبزي با تاپینگ آواکادو» به کارگردانی مهدی مهدی آبادی و سر آخر «در اتاقی از ان خود نمیگنجم» به کارگردانی داریوش رضوانی به روی صحنه رفتند. علاوه بر این نمایشها سه کنسرت و یک سخنرانی هم زینت بخش این جشنواره بودند. کیهان لندن، و سایت چهره با گزارشی تصویری و نوشتاری این جشنواره را پوشش دادند. علاقمندان برای آگاهی بیشتر در این باره میتوانند به گزارش نگارنده در سایت چهره مراجعه کنند.
چهارم ماه اکتبر نمایش «اعتراف یک تن ترک خورده» را از نکتا پهلوان در امریکا داریم و «قبله عالم» از دومان عالم را در کانادا. «پر سوم سیمرغ» به کارگردانی منوچهر نامورآزاد هم در پاریس دوباره به روی صحنه میرود. هوشنگ توزیع پس از اندکی استراحت در نیمه ماه اکتبر در امریکا با نمایش «یک بازی عاشقانه» دوباره به میدان تاتر ایرانی بازمیگردد. کانون فرهنگی چهره هم نخستین فراخوان خود را برای روز جهانی تاتر رسانه ای کرده و از گروهای نمایشی دعوت به همکاری می کند. فرشیده نسرین چهارمین نمایش رادیویی سال خود «پرنده باز» را تقدیم علاقمندان میکند و «فقط نگاهکن» نمایشی برای کودکان در کانادا به روی صحنه میرود. «مرگ در میزند» آخرین رخداد پر تلاش ماه اکتبر بود که توسط محسن زارع و ناهید نعیمی در یک نمایشنامهخوانی جان گرفته بود.
ماه نوامبر با ۱۶ رخداد تاتری دومین ماه پر تلاش سال محسوب میشود. نمایش «عشق آباد» به کارگردانی سارا پارسا در اوایل ماه به روی صحنه میرود. در پی آن حسین افصحی نمایش« پرومته در اوین» را در کانادا به روی صحنه میبرد و همچنین علی منصوری نمایشنامه «آی با کلاه آی بی کلاه» اثر ساعدی را در استرالیا نمایشنامهخوانی می کند. در نیمهی ماه نمایش کمدی «این مال کیه» در لندن اجرا میشود. و نغمه ثمینی باز به کمک «گروه صدا» در امریکا، «فرای متن، فستیوال نمایشنامههای کوتاه» را برپامیکنند. احتمالن این فستیوال حاصل تلاش همان کارگاه نمایشنامهنویسی ماه جولای است که پیش از این از آن یاد کردیم.
نمایش خسیس که در آغاز سال ۲۰۲۵ شاهد اجرای آن بودیم، یکبار دیگر در هشتم و نوزدهم ماه نوامبر در دو شهر آلمان اجرا شد. البته پیش از این در ماه اکتبر هم یک اجرا از این نمایش در بلژیک داشتیم.
در میانهی ماه هستیم که به ترتیب نمایش «مالکین»، «مادر نمونه من» از فرشیده نسرین و «شاپرک خانم» از مصطفی قربانپور را در کاندا و امریکا داریم. نوشتهای از اصغر نصرتی در باره چکونگی نگارش کلمه تاتر با عنوان «سرنوشت یک واژه» رسانه میشود و در پاریس به مناسبت چهلمین سال در گذشت غلامحسین ساعدی مراسمی برپاشد که با گزارش اصغر نصرتی و محمدرضا شاهیده این مراسم پوشش داده شد. همزمان با این مراسم در همان شهر یک نمایشنامهخوانی توسط لنا هاشمی به نام «نمایشنامه را رها کن در تهران» در حاشیه یک نمایشگاه نقاشی ارائه شد. آخرین رخداد این ماه پرکوشش نمایش رادیویی «همه افق» باز به کارگردانی فرشیده نسرین بود.
آخرین ماه سال ۲۰۲۵ با افعی طلایی اثر علی نصریان آغاز میشود. «قصه فروغ» را پروانه سلطانی در لندن دو شب به روی صحنه برد و با استقبال قابل توجهای روبرو شد. شادی یزدانی هم در کانادا نمایش «یک صحنه، یک صدا، یک تن» را به اجرا رساند.
اما غمانگیز ترین واقعه ماه دسامبر درگذشت بهرام بیضایی، نگین هنر و ادبیات نمایشی ایرانیان بود. براساس اطلاعیه دانشگاه استنفورد، بهرام بیضایی روز ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵ در گذشت و خانواده تاتری را برای همیشه تنها گذاشت.
به همین مناسبت و در پایان همین ماه از سوی «کانون هنرمندان ایرانی فیلم و تاتر برونمرز» در سوئد در کنار خانواده و با حضور هنرمندانی چون سوسن تسلیمی و علیرضا مجلل مراسمی برگزار شد.
در سوم ماه ژانویه ۲۰۲۶ نخست مراسم بدرقهی بهرام بیضایی را داریم که با حضور شاگردان و دانشگاهیان، نزدیکان و همسرش مژده شمسایی انجام گرفت.
سوم ژانویه نمایش »دختر کُرمانج» به کارگردانی فرانک مستوفی را در اتریش داریم و یک روز بعد افشین هاشمی »سوبر نوُا» را در امریکا نمایشنامهخوانی میکند. در کلن «چهارمین دوره آشنایی با هنر نمایش» کلید میخورد. «مغربی» بر اساس نمایشنامه اتللو به کارگردانی سوسن فرخنیا روز ۱۷ژانویه به روی صحنه میرود.
۲۴ ژانویه حسین پرورش در یک گفتگویی مفصل شرکت میکند. حسین پرورش از اساتید سابق دانشکده هنرهای زیبا بود و اکنون مقیم امریکاست.
از این پس فضای داخل و خارج کشور با کشتار، دلهره، نگرانی و التهاب آغشته می شود. به همین خاطر اجرای نمایشهایی چون «نبض در تاریکی» در منجستر، «آناتومی یک شب معمولی» از شبنم فرشادجو، و «فستیوال مونولوگ» در کانادا ملغی میشوند. از این پس عملن تمام ماه و حتی بخشی از ماه فوریه توجههات به سوی داخل کشور معطوف میشود. به همین خاطر در ماه فوریه فقط نمایشنامهخوانی «بله، البته» را از محسن زارع و ناهید نعیمی در لندن را داریم. ۲۲ فوریه سعید اویسی بازیگران و کارگردان ایرانی در سوئد زندگی را ترک میکند. به همین سبب اصغر نصرتی در نوشتاری کوتاه یادی از او کرده و زندگی هنری او را در این نوشته ترسیم میکند.
آرشیو تاتر برونمرزی که از سالها پیش توسط اصغر نصرتی پیگیری میشود، گام مهمی در این سال برداشت و راه نوشتن» تاریخ تاتر برونمرزی ایرانیان را بیش از بیش هموار کرد. همچنین سایت چهره www.chehreh.org به مناسبت روز جهانی تاتر بخش پیامها را تکمیل کرد. اکنون مجموعه پیامها از سال ۱۹۶۲تا ۲۰۲۶ به زبان فارسی در دسترس عموم قرار گرفته است. سایت چهره مهمترین پایگاه خبررسانی و آرشیو تاتر برونمرزی ایرانیان محسوب میشود.
جنگ، یعنی حمله نطامی امریکا و اسرائیل به کشور وضع ایران و ایرانی را بیش از بیش بحرانی کرد و دیگر برای فعالیت تاتری جایی نماند. از همین روی در ماه مارس فقط نمایش «رقاصه» از تائیس فرزان در برلین را داریم و «فراخوان برای دومین دور مسابقه نمایشنامهنویسی» از سوی کانون هنرمندان ایرانی فیلم و تاتر برونمرز.
در ۱۱ و ۱۲ آپریل ۲۰۲۶ که قرار بود روز جهانی تاتر به همت کانون فرهنگی چهره یکبار دیگر در شهر کلن برگزار شود، بسان بسیاری از برنامه ها، متاسفانه مانند آرامش ایرانیان درون و بیرون قربانی جنگ شد. جنگی که در عرض ۴۰ روز نه تنها کشتار و ویرانی و تفرقه میان ایرانیان را با خود داشت، بلکه مانع هرگونه تلاش خلاق تاتری در خارج از کشور شد.
خوشبختانه آتشبس موقت دو هفتهای این فرصت روانی و عملی را برای نگارندهی این سطور پیش آورد تا گزارش فعالیت تاتری ایرانیان برونمرز را برای روزی که قرار بود «جشن روز جهانی تاتر» برپاشود، آماده کند. با این امید که دوباره صلح به جامعهی ایران بازگردد و روانها آسایش کافی برای خلق هنر بیابند. به امید آن روز!
اصغر نصرتی
۱۱ آپریل ۲۰۲۶
متن در فرمت پی دی اف
گزارش فعالیت تاتری ایرانیان ۲۰۲۶:نسخه نهایی
